/ 
AmberDB-5.23.1
/ docs/index_tr.md

🏠 Ana Sayfa  •  📖 Hakkında  •  🚀 Hızlı Başlangıç  •  📘 Tutorial  •  🌐 Locale  •  📋 Changes  •  📚 Wiki  •  🇬🇧 English

CPAN version Perl Version License CI Documentation GitHub Repository

AmberDB, Perl için geliştirilmiş yüksek başarımlı, şema odaklı ve gömülü (embedded) bir NoSQL veritabanı motorudur. Berkeley DB (DB_File) üzerinde $O(1)$ 64-bit ikili indeksleme dilimleme, ACID işlem (transaction) garantisi (Strict 2PL), SQL JOIN darboğazı olmaksızın JSON benzeri iç içe dizi kayıtları, facet filtreleme ve akıllı sıcak/soğuk junk katman mimarisi sunar.

📚 Dokümantasyon ve Kılavuzlar

| Bölüm | Açıklama | Bağlantı | | :--- | :--- | :--- | | AmberDB Hakkında | Mimari genel bakış, tasarım felsefesi, neden AmberDB ve temel yetenekler. | 📖 AmberDB Hakkında Oku | | Tutorial & Geliştirici Kılavuzu | Tüm CRUD işlemleri, Şema mimarisi, ACID işlemler, İndeksleme, Arama motoru, Facet ve En İyi Pratikler. | 📘 Geliştirici Kılavuzunu Aç | | AmberDB::Locale Rehberi | Çok dilli (9 dil) metin işleme, yerelleştirme, aksan/şapka açılımları ve büyük/küçük harf (ı/I, i/İ) dönüşümleri. | 🌐 Locale Rehberini Aç | | Sürüm Notları (Changes) | Sürüm geçmişi, son mimari güncellemeler ve değişiklik günlüğü. | 📋 Değişiklikleri Gör | | GitHub Wiki | Metod bazlı API dokümantasyonu, mimari konseptler, bayraklar ve dosya formatları. | 📚 Proje Wiki Sayfasını Aç | | 🇬🇧 English Documentation | English landing page, overview article, complete developer guide, and locale manual. | 🇬🇧 Switch to English |

🚀 Hızlı Başlangıç

1. Kurulum

AmberDB'yi CPAN üzerinden kurabilir veya kaynak koddan derleyebilirsiniz:

# cpanm ile (Önerilen)
cpanm AmberDB

# veya standart CPAN kabuğu ile
cpan AmberDB

veya GitHub kaynak kodundan derleyerek:

git clone https://github.com/marufcetin/amberdb.git
cd amberdb
perl Makefile.PL
make test
make install

2. Temel CRUD Kod Örneği

AmberDB'nin dizi tabanlı kayıt yapısını kullanan doğrulanmış temel CRUD örneği:

use strict;
use warnings;
use AmberDB;

# 1. Veritabanını Başlat
my $adb = AmberDB->new(
    cfg  => { user => 'admin', language => 'tr' },
    path => { dbase_dir => './dbstore' }
);

# 2. Kayıt Tanımlama (Dizi Tabanlı Belge Mimarisi)
my @product = (
    0,                          # [0] id (0: otomatik artan benzersiz ID)
    "Kablosuz Kulaklık",        # [1] name (ürün adı)
    149.99,                     # [2] price (fiyat)
    "Sony",                     # [3] brand (marka)
    "Elektronik",               # [4] category (kategori)
    { statu => "Satışta" }      # [5] nitelikler / meta veriler (hashref)
);

# 3. Kayıt Ekleme (Insert)
my $id = $product[0] = $adb->insert_id( "products", @product );

# 4. Kayıt Okuma (Read by ID)
my @from_db = $adb->read_id( "products", $id );
print "Ürün: $from_db[1], Fiyat: $from_db[2], Durum: $from_db[5]->{statu}\n";

# 5. Kayıt Güncelleme (Modify)
$product[2] = 129.99; # 2. bloktaki fiyatı güncelle
$adb->modify_id( "products", @product );

# 6. Tam Metin Arama (Full-Text Search)
my @results = $adb->search_table( "products", "sony kulaklık" );
foreach my $p (@results) {
    print "ID: $p->[0] | İsim: $p->[1] | Fiyat: $p->[2]\n";
}

# 7. Kayıt Silme (Delete)
$adb->delete_id( "products", $id );

⚡ Temel Mimari ve Yetenekler

1. JOIN İhtiyacı Olmayan Hiyerarşik Kayıtlar

Veriyi birden fazla ilişkisel tabloya bölüp okuma anında maliyetli SQL JOIN işlemleriyle birleştirmek yerine, AmberDB kayıtları doğal iç içe liste (array) ve sözlük (hash) biçiminde saklar. Bu yaklaşım Perl'in veri modeliyle birebir örtüşür ve maksimum okuma hızı sağlar.

2. 64-Bit Big-Endian İkili İndeksleme ($O(1)$)

Birincil ve ikincil indeksler sabit 8-byte Big-Endian paketlenmiş tamsayı tamponları (Q*) kullanır. Bu sayede milyonlarca kayıtta dahi $O(1)$ ikili dilimleme ve alt milisaniye seviyesinde sayfalama (pagination) elde edilir.

3. ACID İşlemler ve Strict 2PL Güvencesi

Disk tabanlı geri alma günlüğü (.txn) ve Strict Two-Phase Locking (Strict 2PL) kilit yönetimi ile tam ACID desteği sunulur. Süreç çökmelerinde kurtarma adımı otomatik LIFO geri alma (rollback) uygular.

4. Yüksek Başarımlı Toplu (Batch) İşlemler

Toplu veri aktarımı metodları (insert_list, modify_list, delete_list), ana .db dosyasını tek seferde açıp indeksleri tek geçişte birleştirerek tek tek kayıt döngülerine kıyasla 50x–100x kat daha yüksek veri işleme hızı sunar.

5. Akıllı Sıcak / Soğuk Katmanlama (Junk Sistemi)

Canlı kayıtlar (.db) ile geçmiş/arşiv verileri (.jnk) birbirinden fiziksel olarak ayrıştırılır; tek sorguda hibrit olarak taranabilir (jnktype => 'A' | 'B' | 'AB' | 'BA').

6. Kolonik Facet Filtreleme Motoru

E-ticaret ve zengin ürün katalogları için bit düzeyinde küme kesişimleri ve çift yönlü sözlüklerle (.str) harici bir arama sunucusuna ihtiyaç duymadan anlık kategori filtreleri üretir.

📊 Mimari Karşılaştırma Tablosu

| Özellik | AmberDB | SQLite | Geleneksel RDBMS (PostgreSQL/MySQL) | | :--- | :--- | :--- | :--- | | Mimari | Gömülü (Uygulama İçi Perl Objesi) | Gömülü C Kütüphanesi | Ayrı İstemci-Sunucu Servisi | | Harici Bağımlılık | Standart Perl (DB_File) | C Kütüphanesi / DBI Sürücüsü | Ayrı Sunucu, Ağ Protokolü, ORM | | Kayıt Modeli | Esnek Dizi (Array Döküman) | İlişkisel Satır & Sütunlar | İlişkisel Satır & Sütunlar | | İlişkisel JOIN | JOIN'siz İç İçe Kayıtlar | SQL JOIN | SQL JOIN | | İndeks Mimarisi | 64-bit Paketli İkili (Q*) | B-Tree | B-Tree / GiST / GIN | | Tam Metin Arama | Dahili (Aksan & Dil Uyumlu) | SQLite FTS5 Modülü | Dahili Arama / Harici (Elasticsearch) | | Facet Filtreleme | Dahili Kolonik Bitwise (.fac) | Manuel Sorgular | Manuel Sorgular / Harici Motor | | ACID İşlemler | Undo Journal + Strict 2PL | WAL / Rollback Journal | WAL / MVCC |

🔗 Kaynaklar ve Topluluk